Besin Elde Etme, Mutfak Düzeni, Kiler, Depo, Mahzen

BESİN ELDE ETME, MUTFAK DÜZENİ, KİLER, DEPO, MAHZEN

Eskişehir İli genelinde yemek ve yiyeceklerin hazırlandığı mekânlara “mutfak”, “aşağı ev”, “fırın evi”, “ekmek evi”, “tandır evi” ve “ocaklık” gibi isimler verilmektedir. Mutfaklar ev içerisinde bulunurken, diğer mekânlar genellikle evlerden bağımsız olarak inşa edilmektedir.

Geleneksel mimari dokunun kırsal yerleşim alanlarında belirli ölçüde korunduğu görülmektedir. Bu mimariye sahip tüm evlerin mutfaklarında ocaklar bulunmaktadır. Bu ocaklar, bazı yapılarda artık tamamen kapatılmış durumdayken, bazı yapılarda orijinal halleriyle ya da bazı değişiklikler yapılarak kullanılmaktadır. Ocakların yanı sıra, mutfak içerisinde bulunan kuzine sobalar veya elektrikli fırınların da, pişirme araçları olarak, sıklıkla kullanıldığı görülmektedir.

Mutfakların, geçmişte olduğu gibi, günümüzde de sadece yemek yapılan mekânlar olarak kullanılmadığı söylenebilir. Mutfaklar, yemek yapımının dışında yemek yenilen, oturulan ve hatta misafir ağırlanan mekânlardır.

Mutfak dışındaki tandır evi ve ekmek evi gibi mekânlar ise, daha çok ekmek ve hamur işlerinin hazırlanıp pişirildiği, bu yiyeceklerin hazırlanmasında kullanılan araç ve gereçlerin saklandığı, içerisinde ocaklar veya küçük fırınlar bulunan yapılardır.

Günlük veya kışlık olarak tüketilmek üzere hazırlanan yiyecek çeşitlerinin ve çeşitli mutfak araç gereçlerinin konulduğu odalara, “ambar” veya “kiler” denilmektedir. Bu odalar, ev içerisinde olabildiği gibi, evlerden bağımsız olarak da inşa edilebilmektedir. Bazı yerlerde bu mekânlara, içerisinde saklanan malzemenin türüne göre “harç evi” veya “buğday evi” gibi isimlerin de verildiği görülmektedir. Bu ambarların dışında, evin güneşi az gören ve diğer odalara göre daha küçük olan odaları da yiyecek saklamak için kullanılmaktadır. Bu odaların yörede genel ismi, “serin yer” veya “serin oda”dır.

 

Müfit Ozan ÖZDEMİR (Kültür ve Turizm Bakanlığı, Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’nde Folklor Uzmanı)