Türk Süsleme Sanatlarından Ebru Sanatı

Türk Süsleme Sanatlarından Ebru Sanatı

Ebru, kıvamlı suyun üzerine, gül dalı ve at kılı kullanılarak yapılana fırçalar yardımı ile, sığır ödü ilave edilerek ayarlanmış, suda erimeyen boyaların serpilerek oluşturulan motiflerin kağıda alınmasıyla oluşturulan sanat dalıdır. Kağıt üzerinde oluşan bulut benzeri şekiller bu sanata; Farsça “ebr” (bulut) ismini vermiştir. “Ebru” olarak anılması ise 20. yy sonrasında dil ahengi gereği olmuştur.  

Ebru, dengenin sanatıdır. Yüzeyde, fırça darbelerinde, boya aralarında, elde ve belki de en önemlisi ruhta denge bütünlüğü sanatı icra için olmazsa olmaz unsurdur. Ancak denge fırça darbelerindeki ritimle uyumlu olduğunda sanata yansıyabilir.

Ebru’nun Tarihi

İlk olarak Orta Asya’da ortaya çıktığı düşünülen “ebru sanatı”, İran ve Anadolu kültürleri ile yoğrulduktan sonra 17. yy sonrası Avrupa’ya intikal etmiş ve Batı’da “Türk Kağıdı” olarak anılmıştır. Sudaki boyanın kağıda aktarıldıktan sonraki halinin mermer üzerindeki damarlara benzemesinden dolayı “Mermer Kağıdı” da denmektedir.

Ebru’nun Orta Asya’da ilk olarak renkli kağıt üretmek için kullanıldığı düşülmektedir. Ancak sanatın ilk olarak ne zaman nerede ortaya çıktığı bilinmemektedir. Kelimenin anlamının Çağatayca’ya dayandırılması, Özbekler tekkesinin ilk şeyhlerinden olana Sadık Efendi’nin bu sanatı Buhara’da öğrenmiş olması ve Çin’de 8. yy’dan, Japonya’da 12. yy’dan itibaren su üzerindeki uygulamaların varlığının bilinmesi “ebru”nun Orta Asya’da ortaya çıktığı tezini güçlendirmektedir.

Topkapı Sarayı’nda bulunan Arfi’nin 1539 tarihi “Guy-i Çevgan” adlı eserindeki ebrular, Heratlı Mir Ali’nin yine 1539 tarihli iki kıt’alı ebruları ve Maliki Demiye ait bir kıt’anın yazıldığı 1554 tarihli ebru, Osmanlı’da bilinen en eski örneklerdir.

Eskişehir’de Ebru Sanatı

Eskişehir’de geleneksel sanatların korunmasına yönelik çalışmaların odak noktası haline gelen Kurşunlu Külliyesi içerinde bulunan Odunpazarı Belediyesi El Sanatları Çarşısı, diğer Türk süsleme sanatları ile birlikte “ebru sanatı”na yönelik kurs faaliyetlerini sürdürmektedir. Ayrıca ebru sanatçılarının eserleri sergilerle vatandaşların ilgisine sunulmakatadır.

Kaynakça

Dere, Ö. F., Ebru Sanatı “Tarihçe, Malzeme, Uygulama”, İSMEK Yayınları, İstanbul.